گفتوگو با دکتر حمید دانایی، روانپزشک، استاد دانشگاه و مدیر گروه سلامت روان اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی نیشابور
آیا روزهداری برای بیماران مبتلا به اختلالات روانپزشکی امکانپذیر است؟
روزهداری در این بیماران نیازمند ارزیابی توسط پزشک معالج است. نوع اختلال، شدت علائم، ثبات وضعیت روانی و داروهای مصرفی در این تصمیمگیری نقش اساسی دارند. در شرایطی مانند اسکیزوفرنی فعال، اختلال دوقطبی در فاز شیدایی یا افسردگی شدید، افسردگی همراه با افکار خودکشی، اضطراب شدید کنترلنشده و اختلالات شناختی متوسط تا شدید، معمولاً روزهداری توصیه نمیشود. در مقابل، برخی بیماران با وضعیت پایدار و تحت درمان منظم ممکن است با نظر پزشک بتوانند روزه بگیرند.
داروهای روانپزشکی چه تأثیری بر امکان روزهداری دارند؟
حفظ سطح ثابت دارو در خون برای کنترل علائم ضروری است. داروهایی که یکبار در روز مصرف میشوند معمولاً قابل تنظیم با زمان افطار یا سحر هستند. با این حال، داروهای چند نوبتی ممکن است نیازمند تنظیم دقیق برنامه دارویی یا جایگزینی با داروهای دارای نیمهعمر طولانیتر باشند. تغییر خودسرانه زمان یا مقدار دارو میتواند منجر به عود علائم، بیثباتی خلق یا عوارض جدی شود؛ بنابراین هرگونه تغییر باید فقط با نظر پزشک انجام گیرد.
تغییر الگوی خواب و تغذیه در ماه رمضان چه تأثیری بر سلامت روان دارد؟
ثبات در خواب و تغذیه برای عملکرد مطلوب مغز اهمیت زیادی دارد. توصیه میشود مجموع خواب شبانه حداقل شش ساعت حفظ شود و در صورت نیاز بین ساعات پس از افطار و پیش از سحر تقسیم گردد. مصرف غذاهای سبک و متعادل با جذب آهسته، پرهیز از غذاهای بسیار چرب و شیرین، و محدود کردن کافئین و نوشیدنیهای انرژیزا میتواند به کاهش تحریکپذیری، اضطراب و اختلال خواب کمک کند. فعالیتهای آرامشبخش مانند پیادهروی سبک، تمرینات تنفس عمیق و فعالیتهای معنوی نیز مفید هستند.
در طول روزهداری چه علائمی نیازمند قطع روزه و مراجعه به پزشک هستند؟
بروز بیخوابی شدید، افکار یا ادراکات غیرواقعی، تغییرات ناگهانی رفتار، پرحرفی یا تحریکپذیری غیرمعمول، اضطراب کنترلنشده، گیجی یا کاهش سطح هوشیاری از علائم هشداردهنده محسوب میشوند. در صورت مشاهده این نشانهها، بیمار باید روزه را قطع کرده و در اسرع وقت با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرد، زیرا این وضعیتها میتوانند نشانه عود بیماری یا عوارض دارویی باشند.
خانواده چه نقشی در حمایت از بیمار در ماه رمضان دارند؟
خانوادهها نقش مهمی در حفظ ثبات درمان دارند. نظارت بر مصرف منظم دارو، توجه به الگوی خواب و تغذیه، و شناسایی زودهنگام علائم هشدار ضروری است. برخورد همدلانه و پرهیز از وارد کردن فشار روانی یا مذهبی برای روزهداری اهمیت ویژهای دارد. حمایت عاطفی و گفتوگوی بدون قضاوت میتواند به کاهش استرس و حفظ سلامت روان بیمار کمک کند.
جمعبندی
روزهداری در بیماران مبتلا به اختلالات روانپزشکی باید با نظر مستقیم روانپزشک و بر اساس ارزیابی فردی انجام شود. برخی بیماران با وضعیت پایدار و تنظیم مناسب دارو و سبک زندگی میتوانند روزه بگیرند؛ اما در برخی موارد، حفظ سلامت روان و تداوم درمان در اولویت قرار دارد. مشورت با پزشک پیش از اقدام به گرفتن روزه بهترین راه برای تصمیمگیری ایمن و آگاهانه است.