در پی افزایش حساسیت خانوادهها درخصوص اینکه در شرایط بحرانی چگونه از فشار روانی عبور کینم روابطعمومی معاونت بهداشت در گفتوگویی با دکتر حمید دانایی، متخصص روانپزشکی و مدیر گروه سلامت روان دانشگاه به شرح ذیل به این موضوع مهم پرداخت.
آقای دکتر در شرایط بحران، بسیاری از افراد دچار اضطراب شدید یا احساس بیثباتی میشوند. اولین نکته کلیدی برای مدیریت این وضعیت چیست؟
دکتر دانایی: نکته اول پذیرش «ندانستن» است. باید بپذیریم که آینده در چنین شرایطی تعریفپذیر نیست. آنچه اکنون اهمیت دارد این است که امروز را با کمترین آسیب روانی پشت سر بگذاریم. تمرکز بر امروز، فشار ذهنی را کاهش میدهد.
بسیاری از مردم میپرسند از بین این همه مشکل، دقیقاً باید به کدام بخشها توجه کنند؟
دکتر دانایی: دایره کنترل باید کوچک و شفاف باشد. افراد نباید انرژی خود را صرف چیزهایی کنند که عملاً خارج از اختیارشان است. بهتر است روی کارهایی تمرکز کنند که در حد توانشان قابل انجام و مؤثر است؛ مثل مراقبت از سلامت، مدیریت اخبار و برقراری ارتباط انسانی.
درمورد اخبار و شبکههای اجتماعی، مردم چه اصولی باید رعایت کنند؟
دکتر دانایی: توصیه علمی این است که مصرف خبر را به ۲ تا ۳ نوبت در روز محدود کنید و تنها از منابع معتبر استفاده کنید. مشاهده مداوم محتوای خشن، سیستم عصبی را در حالت تهدید دائمی قرار میدهد و اضطراب را تشدید میکند.
در شرایط بحران معمولاً بدن هم واکنشهایی مثل بیخوابی یا خستگی نشان میدهد. مردم باید به چه چیزهایی توجه کنند؟
دکتر دانایی: بدن در چنین شرایطی در حالت «آمادهباش» قرار میگیرد. خواب کافی، نوشیدن آب، تغذیه ساده و منظم و کمی حرکت۱۰ دقیقه پیادهروی به بدن پیام امنیت میدهد و ذهن را آرامتر میکند.
آیا داشتن برنامه روزانه در این شرایط واقعگرایانه است؟
دکتر دانایی: بله، اما برنامه باید ساده باشد. کارهای کوچک مثل مرتب کردن محیط، شنیدن صدای یک دوست، چند دقیقه نفسعمیق، یا پیگیری امور ضروری روزانه به ذهن حس ثبات و کنترل میدهد.
برخی افراد احساس میکنند که ترجیح میدهند تنها بمانند. این چقدر طبیعی است؟
دکتر دانایی: تا حدی طبیعی است، اما توصیه من این است که تنها نمانید، حضور در کنار دیگران حتی در سکوت، یکی از قویترین محافظهای سلامت روان است.
چه زمانی لازم است فرد حتماً کمک حرفهای بگیرد؟
دکتر دانایی: در صورت مشاهده علائم هشدار مثل بیحسی عاطفی، بیخوابی شدید، ناامیدی، کابوسهای مکرر یا افکار مزاحم، مراجعه به روانپزشک و روانشناس ضروری است. در کشور ما سامانههایی مثل 4030 برای کمک فوری در دسترس هستند.
در نهایت، یک جمله کلیدی که مردم بتوانند در ذهن نگه دارند چیست؟
دکتر دانایی:«من قرار نیست همهچیز را حل کنم؛ فقط باید امروز را به سلامت پشت سر بگذارم.» همین جمله میتواند آرامش لحظهای ایجاد کند و فشار ذهنی را کاهش دهد.