در گفتوگو با دکتر زهرا دستجردی، مدیر گروه پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی نیشابور، به مناسبت روز جهانی کبد (۳۰ فروردین)، از افزایش شیوع مصرف الکل و پیامدهای مخرب آن بر سلامت کبد سخن گفته شد.
طیفی از بیماریها؛ از چربی ساده تا سرطان کبد
دکتر دستجردی در آغاز گفتوگو اظهار کرد:
بیماریهای کبد مرتبط با مصرف الکل، دامنه گستردهای دارند و شامل کبد چرب، استئاتوهپاتیت، فیبروز، سیروز کبدی و در موارد پیشرفتهتر، سرطان کبد میشوند.
به گفتهی او، این بیماریها در ابتدا ممکن است خاموش و بیعلامت باشند، اما در مراحل پیشرفته میتوانند کارکرد حیاتی کبد را بهشدت مختل کنند.
الکل چگونه کبد را تخریب میکند؟
وی در توضیح سازوکار تخریب کبد توسط الکل بیان کرد:
الکل یا اتانول پس از جذب سریع در دستگاه گوارش، از طریق ورید پورت وارد کبد میشود. در این مرحله، آنزیم الکل دهیدروژناز آن را به استالدهید و گونههای فعال اکسیژن تبدیل میکند؛ موادی که برای سلولهای بدن، بهویژه سلولهای کبدی، بهطور بالقوه سمی بوده و موجب آسیب به DNA میشوند.
به گفتهی دکتر دستجردی، در ادامهی این فرآیند، استالدهید به استات و سپس به استیلکوآنزیم آ تبدیل میشود. افزایش این ترکیب، سنتز اسیدهای چرب و تریگلیسیرید را تسریع میکند و موجب تجمع غیرعادی چربی در سلولهای کبدی میشود.
وی اظهار داشت: الکل باعث افزایش بیان ژنهای مرتبط با ساخت چربی و سرکوب ژنهای مسئول اکسیداسیون و انتقال اسیدهای چرب میشود. در نتیجه، پدیدهی استئاتوز کبدی یا همان کبد چرب الکلی رخ میدهد.
تشخیص؛ زمانی که بیماری آشکار میشودمدیر گروه پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر ادامه داد:
یکی از خطرناکترین ویژگیهای بیماریهای کبدی ناشی از الکل، بیعلامت بودن آن در مراحل اولیه است. معمولاً تا رسیدن به مرحلهی سیروز، نشانهی بالینی آشکار دیده نمیشود.
او درباره علائم محتمل تصریح کرد:
گاهی علائمی مانند زردی پوست و چشمها، ضعف عمومی، بزرگ شدن کبد، درد شکم، تجمع مایع در شکم (آسیت)، خونریزی از واریس مری و حتی آسیب حاد کلیه ممکن است دیده شود.
دکتر دستجردی تأکید کرد: تشخیص قطعی با روشهایی نظیر سونوگرافی کبد، آزمایشهای خون، بیوپسی کبد و در موارد پیشرفتهتر الاستوگرافی کبد (بررسی سفتی بافت کبد) انجام میشود.
راه درمان؛ قطع مصرف الکل
در پایان، دکتر دستجردی هشدار داد:
مصرف همزمان سیگار، چاقی و وجود بیماریهای زمینهای مانند هپاتیت ویروسی یا هموکروماتوز، خطر آسیب کبدی را چندین برابر میکنند.
وی راه درمان را ساده اما ضروری دانست:
تنها راه توقف این روند، قطع طولانیمدت مصرف الکل است. بازسازی کبد به زمان و پرهیز کامل نیاز دارد.
جمعبندی:
الکل نهتنها عامل آسیب مستقیم سلولی در کبد است، بلکه زنجیرهای از واکنشهای شیمیایی را فعال میکند که به مرور منجر به کبد چرب، فیبروز و در نهایت سرطان کبد میشود. آگاهی عمومی و پیشگیری، نخستین و مؤثرترین گام برای سلامت کبد جامعه است.