مدیر گروه جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه، با تأکید بر اهمیت حیاتی خواب باکیفیت در سالمندی، گفت: خواب یکی از مهمترین نیازهای انسانی است که حدود یک سوم از زمان زندگی هر فرد را دربرمیگیرد.
دکتر احمد عربخانی بیان کرد: تحقیقات نشان میدهد نیمی از سالمندانی که در منزل زندگی میکنند و ۷۵ درصد از ساکنان خانههای سالمندان، از اختلال خواب رنج میبرند. این آمار، ضرورت توجه به مسأله خواب را در این قشر حساس جامعه بهوضوح نشان میدهد.این نیاز حیاتی در تمامی سنین متفاوت است و محرومیت طولانی از خواب میتواند به اختلالات جسمی و شناختی منجر شود.
دکتر عربخانی اظهارکرد: خواب باکیفیت، نه تنها استراحت ساده نیست، بلکه کلید سلامت و شادابی دوران سالمندی است. خواب مطلوب میتواند وضعیت شناختی فرد را بهبود بخشد، سطح انرژی روزانه را افزایش دهد، اعتماد به نفس را تقویت کند و تاثیر مثبت بر سازگاری اجتماعی و کاهش بیماریهای جسمی داشته باشد، که در مجموع احساس رضایت و سلامت کلی فرد سالمند را ارتقا میدهد.
کارشناس سالمندان معاونت بهداشت عنوان کرد: با افزایش سن، شیوع اختلالات خواب روند صعودی به خود میگیرد. شایعترین نوع این اختلالات، بیخوابی است که سالانه حدود ۳۵ درصد از سالمندان را درگیر میکند. عواملی چون افزایش سن، جنسیت زن، تنها زندگی کردن، سطح اقتصادی-اجتماعی پایین، سوءمصرف مواد، مصرف همزمان چندین دارو، وجود بیماریهای مزمن جسمی و روانی، بیتحرکی، اختلالات شناختی و زوال عقل، انزوای اجتماعی، مشکلات تنفسی در خواب و افسردگی ریسک ابتلا به بیخوابی را در سالمندان افزایش میدهند. جالب توجه است که در سالمندانی که حداقل یک بیماری مزمن دارند، نرخ بیخوابی از مرز ۵۰ درصد فراتر میرود.
سمیه برجی با اشاره به اینکه درمان بسته به وجود و نوع بیماری زمینه ای فرد متفاوت است، تصریح کرد: تشخیص به موقع اختلالات خواب، اولین گام برای درمان است. وقفه تنفسی (کامل و نسبی)، خروپف، خوابآلودگی مفرط، خستگی، سردرد صبحگاهی، بیخوابی و محرومیت از خواب از جمله علائم هشداردهنده اختلال خواب هستند که باید جدی گرفته شوند. درمان ترکیبی شامل درمانهای پزشکی، تغییر سبک زندگی و بهداشت خواب است و درمان پزشکی شامل تجویز داروها و استفاده از وسایل کمک تنفسی و گاهی جراحی (معمولاً برای درمان اختلالات تنفسی مرتبط با خواب) می باشد.
برجی در پایان به توصیههای کلیدی جهت ارتقای بهداشت خواب سالمندان به شرح زیر اشاره کرد:
• تنظیم برنامه خواب و بیداری: پایبندی به ساعات مشخص برای خواب و بیداری، حتی در روزهای تعطیل.
• ایجاد محیط خواب مناسب: اطمینان از تاریکی، سکوت و دمای مطبوع اتاق خواب.
• مدیریت چرتهای روزانه: پرهیز از چرتهای طولانی و نزدیک به زمان خواب شبانه.
• تغذیه و نوشیدنی: کاهش مصرف کافئین و نیکوتین، بهویژه در بعد از ظهر و شب؛ اجتناب از وعدههای غذایی سنگین قبل از خواب.
• فعالیت بدنی منظم: انجام ورزشهای سبک تا متوسط در طول روز با پرهیز از فعالیتهای سنگین در ساعات پایانی شب.
• مدیریت استرس: استفاده از تکنیکهای آرامسازی مانند تنفس عمیق قبل از خواب. اگر در زمان خواب در مورد چیزی نگرانی یا اشتغال ذهنی خاصی دارید، آن را یادداشت کنید و فردا صبح به آن بپردازید.
• محدودیت استفاده از وسایل الکترونیکی: اجتناب از تماشای تلویزیون یا کار با موبایل و تبلت در تختخواب.
• پیگیری پزشکی: مراجعه به پزشک در صورت تداوم اختلالات خواب یا بروز علائم هشداردهنده.