گفتوگوی روابط عمومی معاونت بهداشت دانشگاه با دکترحمید دانایی: در دنیای پرشتاب امروز، مواجهه با استرسهای شدید به بخشی جداییناپذیر از زندگی بسیاری از افراد تبدیل شده است. اما چه عاملی باعث میشود برخی افراد در برابر این فشارها تابآوری بالایی داشته باشند؟ برای پاسخ به این پرسش، به سراغ دکتر دانایی، متخصص روانپزشکی و مدیر گروه سلامت روان دانشگاه علوم پزشکی رفتیم تا در گفتوگویی صمیمانه، نقش «روابط زناشویی پایدار» را در سلامت روان بررسی کنیم.
چرا تأکید میشود که رابطه زناشویی یکی از اصلیترین «عوامل محافظتکننده» در برابر استرس است؟
انسان یک موجود ذاتاً اجتماعی است. وقتی ما در یک رابطه زناشویی امن و عاطفی قرار داریم، در واقع یک «پایگاه امن» برای خود ساختهایم. وقتی فرد میداند که پس از یک روز پر از فشار و استرس در محیط کار یا اجتماع، به خانهای بازمیگردد که در آن پذیرش، همدلی و حمایت بیقید و شرط وجود دارد، سیستم عصبی او سریعتر به حالت آرامش برمیگردد. در روانپزشکی به این پدیده «تنظیم مشترک هیجانی» میگوییم؛ یعنی همسران به هم کمک میکنند تا اضطرابشان تعدیل شود.
بسیاری از زوجها تصور میکنند که رابطه عاطفی همان «نبودِ اختلاف» است. نظر شما چیست؟
این یک باور غلط رایج است. پایداری یک رابطه به معنای نبود اختلاف نیست، بلکه به معنای «کیفیتِ مدیریت تعارضهاست». زوجهای موفق میدانند که در زمان استرس، به جای دور شدن از یکدیگر یا تبدیل کردن شریک زندگی به «دشمن»، باید به سمت یکدیگر حرکت کنند. یک رابطه پایدار بر پایه «امنیت دلبستگی» بنا شده است؛ یعنی من میدانم حتی اگر الان با تو مخالفم، تو همچنان در کنار منی و مرا رها نمیکنی.
در زمان فشارهای اقتصادی یا بحرانهای بزرگ زندگی، زوجین چطور میتوانند این صمیمیت را حفظ کنند؟
بحرانها معمولاً ظرفیت روانی زوجین را تخلیه میکنند. توصیه من برای این شرایط، سه گام ساده اما کلیدی است:1. گفتوگوی شفاف: به جای حدس زدن ذهن یکدیگر، درباره ترسهایتان صحبت کنید. بگویید «من از این وضعیت اقتصادی میترسم» به جای اینکه با پرخاشگری از همسر خود انتقاد کنید.2. حفظ آئینهای کوچک: حتی در اوج مشکلات، وقتهای کوتاهی را برای ارتباط غیرکلامی یا فعالیتهای لذتبخش مشترک اختصاص دهید. این پیوندها اجازه نمیدهند رابطه به یک فضای اداری و سرد تبدیل شود.3. حمایت به جای سرزنش: در زمان استرس، سیستم ایمنی روانی ما ضعیف میشود. به جای اینکه در نقش قاضی ظاهر شوید، در نقش «تیم همراه» باشید.
آیا این رابطه عاطفی فقط برای روزهای بحران مهم است؟
نه، اتفاقاً رابطه عاطفی باید در روزهای عادی هم ساخته و تقویت شود. مثل یک حساب بانکی است؛ اگر همیشه فقط برداشت کنید و هیچوقت چیزی به آن اضافه نکنید، در روزهای سخت چیزی برای استفاده باقی نمیماند.علاقه، احترام، شنیدن حرفهای همدیگر، و قدردانی از کارهای کوچک، همان چیزهایی هستند که این «حساب عاطفی» را پُر میکنند.
اگر زوجی احساس کنند که در روابطشان از هم فاصله گرفتهاند، آیا امیدی به بهبود هست؟
حتماً. نباید ناامید بود. بسیاری از زوجها پس از یک دوره فاصله، با یادگیری مهارتهای ارتباطی دوباره به هم نزدیک میشوند. مهم این است که هر دو طرف بپذیرند که رابطه نیاز به «رسیدگی و مراقبت» دارد. مثل یک گیاه که اگر به آن آب ندهید پژمرده میشود، رابطه هم بدون توجه، صمیمیت خود را از دست میدهد. توصیه میکنم اگر گرهها کور شدهاند، از کمک یک مشاور متخصص بهره بگیرید؛ چرا که گاهی فقط چند جلسه تغییر زاویه دید، میتواند مسیر رابطه را کاملاً عوض کند.
سخن پایانی شما در رابطه با این موضوع چیست؟
رابطه زناشویی فقط یک قرارداد نیست؛ بلکه مهمترین «بیمهنامه سلامت روان» شماست. برای پایداری آن سرمایهگذاری کنید. به یاد داشته باشید که استرسهای زندگی میآیند و میروند، اما کسی که در این مسیر کنار شماست، باارزشترین دارایی شما برای عبور از سختترین طوفانهاست.روابط زناشویی پایدار و عاطفی، فقط برای آرامش لحظهای نیستند؛ آنها یکی از مهمترین عوامل محافظتکننده در برابر فشارهای شدید زندگیاند.زوجهایی که یاد میگیرند با هم مهربانتر، صبورتر و شنواتر باشند، معمولاً در برابر استرسهای زندگی هم مقاومتر خواهند بود.