مهمترین مواد شیمیایی قابل استفاده در منزل
- جیوه
- ظروف تفلونی
- تركیبات سرب در رنگها
- سموم حشرهكش و غیره در منزل
- منو اکسیدکربن
- تركیبات شیمیایی در نتیجه پخت و پز در منزل
- دود ناشی از سیگار در منزل
- مواد شیمیایی مورد استفاده در لكه زدایی موكت، لباسشویی، جلا دهنده در ظرفشویی
- استفاده از مواد ضدعفونی کننده و گندزدا در منزل
- تركیبات شیمیایی در مواد غذایی
جیوه در منزل
جیوه موجود در لامپهای كم مصرف، دماسنج، فشارسنج و لامپهای کم مصرف در حالت عادی مشکلی ندارد اما بعد از شكسته شدن، امكان متصاعد شدن بخارات جیوه در منزل وجود دارد و باید نکات بهداشتی را عایت کرد.
- لامپ شكسته شده بر روی زمین را هیچگاه با استفاده از جارو برقی تمیز نکنید.
- از ماسك و دستكش استفاده کنید
- هنگام ترکیدن لامپ، خردههای لامپ را در ظرف شیشهای دربدار یا دو لایهای پلاستیك بگذارید.
- هرگز نباید لامپهای كم مصرف سوخته را نگه داشت. (تحویل به مراكز بازیافت)
جیوه بر روی سیستم اعصاب، اختلال در عملكرد مغز، بر دید انسان و همچنین در باروری افراد، اثرات زیانباری دارد.
جیوه از طریق مواد غذایی مثل ماهی، می تواند وارد بدن شود و باعث اثرات جبران ناپذیری شود.
تركیبات سرب در رنگها
سرب در همه رنگها وجود دارد. مواجهه با سرب در كودكان بیشتر اتفاق می افتد چون كودكان و نوزادان با دست دیوار را لمس می كنند و بر حسب عادت در دهان می گذارند. مواجهه با سرب در روزهای اولیه نقاشی دیوار، درب و پنجره و غیره بیشتر اتفاق میافتد. امكان مواجه با سرب در مهد کودکها و مدارس ابتدایی بیشتر از منزل میباشد.
سرب باعث آسیب به بدن انسان میشود. در خصوص كودكان، والدین بایستی مراقب بوده و تا حد امکان از دست زدن كودك به رنگ چه در حالت خشك و یا در روزهای اولیه نقاشی اجتناب کنند. کلیه نکات بهداشت فردی باید رعایت شود. شستشوی دست و صورت كودك مان در هنگام غذا خوردن یا بعد از آن انجام شود. از حضور در محل تازه رنگ شده تا زمان بر طرف شدن بوی رنگ، اجتناب شود.
ترکیبات پلیمری موجود در ظروف تفلونی
برخی از ظروف تفلونی که حاوی pfcs باشد در طی حرارت باعث تولید سم خطرناکی میشوند. توصیه می شود هنگام حرارت دادن این ظروف احتیاط کنند. در هر بار غذا خوردن مقداری تفلون وارد بدن فرد می شود و باعث بیماریهای کلیوی و کبدی می شود. احتمال وجود کادمیوم در ظروف تفلونی وجود دارد. خراش در ظروف تفلونی باعث ورود این مواد به بدن انسان می شود.
ظروف جایگزین
استیل فولاد ضد زنگ یا Stainless Steel: در ایران آن را به نام مختصر «استیل »میشناسیم، از تركیب آهن و فلزات دیگر ساخته شدهاند.
پیرکس نشکن: بیخطرترین ظروف قابل استفاده میباشد.
مس: اگر ظروف مسی با لایه ای از یك فلز دیگر مثل قلع یا فولاد ضد زنگ پوشانده شوند، از ورود مس به غذا جلوگیری می شود. و جزء ظروف بیخطر محسوب میشوند.
چدن
انتشار گاز مونواكسید كربن
گازمونواكسیدكربن یك گاز بسیار خطرناك است كه قابل دیدن نیست و بی بو و بی طعم میباشد. و منواكسیدكربن عامل اصلی خفگی در رابطه با استفاده از بخاری و وسایل گرم كننده در خانههاست. وقتی منواكسید كربن وارد بدن می شود با هموگلوبین موجود در خون (كه حامل اكسیژن به بافتهای بدن است) تركیب شده (میل تركیبی منواكسیدكربن با هموگلوبین 8 برابر میل تركیبی اكسیژن با هموگلوبین می باشد) و موجب كاهش اكسیژن رسانی به بافتهای بدن میشود. در این میان مغز حساس ترین بافت بدن میباشد كه زودتر از همه در اثر كمبود اكسیژن آسیب می بیند. این گاز از سوختن ناقص موادی مثل بنزین، زغال یا چوب حاصل میشود. مسمومیت با گاز منوكسید كربن كشنده ترین مسمومیت غیرعمدی در كشور ما است و شیوع آن در فصل زمستان بسیار بالا میباشد.
چه وسایل می توانند مونواكسید كربن تولید كنند؟
بخاریهای بدون دودكش غیر استاندارد
تنورهای نانوایی
اجاقهای گازی
موتورهای بنزینی و گازوئیلی
كبابپز زغالی
شومینه
نحوه پیشگیری
- نصب سیستم تهویه هوا در محیط
- با بررسی دائمی، همیشه از سلامت و استاندارد بودن دستگاههای گرمازا و وسایل غذاپزی اطمینان حاصل شود.
- سعی شود وسایل و موتورهای احتراقی را با وسایل الكتریكی و وسایلی كه با باطری كار میكنند جایگزین کنید.
ترکیبات آلی فرار
ترکیبات آلی فرار به شکل گاز بوده و از جامدات و مایعات مشخصی متصاعد می شوند. این ترکیبات شامل مواد شیمیایی هستند که تأثیرات کوتاه یا طولانی مدت بر روی سلامتی افراد دارند. مقدار این ترکیبات در داخل ساختمان بیش از مقدار آنها در فضای باز خارج ساختمان است. هر چند در شهرهای آلوده تفاوت چندانی بین فضای بیرون و خارج ساختمان وحود ندارد. ترکیبات آلی فرار از هزاران محصول که در زندگی روزانه مصرف می کنیم متصاعد می شود. مثل رنگ، لاک و الکل، مواد شوینده، مصالح ساختمانی، لوازم منزل، تجهیزات اداری مانند دستگاههای کپی و پرینتر، غلطگیرها، کاغذ کپی، لوازم تحریر مانند چسب، ماژیک، و محلولهای عکاسی و .. مواد شیمیایی به طور گسترده در لوازم خانگی مورد استفاده قرار میگیرند. رنگها، مواد جلا دهنده و انواع واکسها، شویندهها، مواد ضدعفونی کننده، لوازم آرایشی، حلالهای چربی و اسباببازیها همگی دارای مواد آلی هستند.
فرمالدئید
مهمترین گاز آلی آلاینده هوای داخل خانه، فرمالدئید میباشد در حالی که غلظت آن در هوای باز بسیار کم میباشد. منابع عمده این گاز در خانه: چسب در تختههای چند لایی و تختههای ساختمانی، دود سیگار، پارچههای فشرده با دوام و لوازم چوبی که از چند لایه چوب فشرده ساخته شدهاند و معمولا به عنوان مصالح ساختمانی مثل کابینت و دکوراسیون و از مواد سنتزی حاوی رزینهای فرمالدئید میباشد که در اسفنج اوره فرمالدئید برای عایقبندی بهکار میرود. این گاز نامرئی است اما بوی تند و قابل تشخیص دارد.
ترکیبات آلی فرار
ترکیبات آلی فرار به شکل گاز بوده و از جامدات و مایعات مشخصی متصاعد می شوند. این ترکیبات شامل مواد شیمیایی هستند که تأثیرات کوتاه یا طولانی مدت بر روی سلامتی افراد دارند. مقدار این ترکیبات در داخل ساختمان بیش از مقدار آنها در فضای باز خارج ساختمان است. هر چند در شهرهای آلوده تفاوت چندانی بین فضای بیرون و خارج ساختمان وحود ندارد. ترکیبات آلی فرار از هزاران محصول که در زندگی روزانه مصرف می کنیم متصاعد می شود. مثل رنگ، لاک و الکل، مواد شوینده، مصالح ساختمانی، لوازم منزل، تجهیزات اداری مانند دستگاههای کپی و پرینتر، غلطگیرها، کاغذ کپی، لوازم تحریر مانند چسب، ماژیک، و محلولهای عکاسی و .. مواد شیمیایی به طور گسترده در لوازم خانگی مورد استفاده قرار میگیرند. رنگها، مواد جلا دهنده و انواع واکسها، شویندهها، مواد ضدعفونی کننده، لوازم آرایشی، حلالهای چربی و اسباببازیها همگی دارای مواد آلی هستند.
فرمالدئید
مهمترین گاز آلی آلاینده هوای داخل خانه، فرمالدئید میباشد در حالی که غلظت آن در هوای باز بسیار کم میباشد. منابع عمده این گاز در خانه: چسب در تختههای چند لایی و تختههای ساختمانی، دود سیگار، پارچههای فشرده با دوام و لوازم چوبی که از چند لایه چوب فشرده ساخته شدهاند و معمولا به عنوان مصالح ساختمانی مثل کابینت و دکوراسیون و از مواد سنتزی حاوی رزینهای فرمالدئید میباشد که در اسفنج اوره فرمالدئید برای عایقبندی بهکار میرود. این گاز نامرئی است اما بوی تند و قابل تشخیص دارد.
سرپرست معاونت بهداشت و رئیس مرکز بهداشت دانشگاه علوم پزشکی نیشابور بیان کرد: استفاده از نادرست از مواد شیمیایی و اختلاط آنها با یکدیگر میتواند سبب حوادث ناگوار و صدمات جبران ناپذیری بر سلامت شهروندان گردد.
ایشان در پایان ضمن تبریک مجدد سال نو به تمامی شهروندان از عموم مردم خواست نکات ایمنی در خصوص استفاده از مواد شیمیایی را رعایت نموده و قبل از استفاده از مواد شیمیایی به نکات ایمنی و بهداشتی درج شده بر روی محصولات دقت نموده و از خرید مواد شیمیایی فاقد مشخصات و برچب خودداری نمایند.
منبع: نمونه برداری مواد شیمیایی دکتر بهرامی تهیه کننده: محمدناصرلایق کارشناس ارشد بهداشت حرفه ای