با فرارسیدن آیین کهن و سنتی «شب یلدا»، که نماد بزرگداشت روشنایی، طولانیترین شب سال و دورهمیهای گرم خانوادگی است، دانشگاه علوم پزشکی نیشابور بر صیانت از سلامت شهروندان در این ایام تأکید ویژهای دارد.
شب یلدا، در کنار تمامی آداب و رسوم شیرین خود، همواره با افزایش چشمگیر مصرف اقلام خوراکی خاصی مانند آجیل، میوههای خشک، شیرینیها و تنقلات همراه است. این افزایش ناگهانی در حجم خرید و مصرف، زمینهساز ریسکهای بالقوهای در حوزه بهداشت مواد غذایی است که نیازمند هوشیاری مضاعف نهادهای نظارتی میباشد.
در همین راستا، نظارتهای بهداشتی بر مراکز عرضه و تهیه مواد غذایی تشدید شده است تا این شب خاطرهانگیز، با طعم سلامت و آرامش همراه باشد. هدف اصلی این اقدامات، اطمینان از این موضوع است که محصولاتی که به سفرههای مردم راه مییابند، نه تنها از نظر کیفیت ظاهری مطلوب هستند، بلکه فاقد هرگونه آلودگی میکروبی، شیمیایی و فیزیکی باشند.
اهمیت پایش مستمر سلامت و الزامات دوران اوج مصرف
معاون بهداشت و رئیس مرکز بهداشت دانشگاه علوم پزشکی نیشابور، در تشریح ضرورت این تشدید نظارتها، به تحلیل شرایط خاص آستانه شب یلدا پرداخت. وی تأکید کرد که افزایش تقاضا و حجم عرضه در ایام منتهی به شب یلدا، الزامات سختگیرانهتری در زمینه نگهداری، بهداشت و عرضه ایمن محصولات غذایی را ایجاب میکند.
تحلیل ریسک افزایش حجم:
در شرایط عادی، مدیریت بهداشت محیط میتواند بر اساس ظرفیتهای استاندارد فعالیت کند. اما با افزایش ناگهانی تقاضا، ممکن است برخی عرضهکنندگان غیرمتعهد، برای پاسخگویی سریع، دست به شیوههای غیراصولی مانند افزایش سرعت فرآوری، استفاده از سردخانههای غیراستاندارد، یا عرضه محصولاتی که مدت زمان انبارداری آنها به پایان رسیده است، بزنند.
دکتر علی اکبر محمدی با اشاره به این مخاطرات، پایشهای مستمر و دقیق را نه یک اقدام مقطعی در آستانه تعطیلات، بلکه یک ضرورت حیاتی برای حفظ چرخه سلامت عمومی در شهر برشمردند. این پایشها باید شامل بازرسیهای میدانی، نمونهبرداریهای تصادفی و بررسی مستندات زنجیره تأمین باشد.
شاخصهای کلیدی در بازرسیهای یلدایی:
1. کنترل دما و رطوبت: برای مواد غذایی حساس مانند مغزها، میوههای خشک و شیرینیهای کرمدار، کنترل دقیق شرایط محیطی برای جلوگیری از رشد کپکها و قارچهایی که میتوانند سموم خطرناکی مانند آفلاتوکسینها (Aflatoxins) تولید کنند، اهمیت حیاتی دارد.
2. بررسی تاریخ انقضا و سلامت بستهبندی: تمرکز بر کالاهای با بستهبندیهای تاریخ مصرف گذشته یا بستهبندیهایی که دچار پارگی، وکیوم ناقص یا تغییر شکل شدهاند.
3. بهداشت فردی و محیطی مراکز: ارزیابی دسترسی به آب سالم، تأسیسات بهداشتی مناسب برای کارکنان، و رعایت اصول بهداشت فردی هنگام توزین و بستهبندی مواد خوراکی.
همافزایی نظارتی، پوشش حداکثری و برخورد قاطع
جهت تضمین انطباق کامل مراکز با استانداردهای ملی و ارتقای اثربخشی بازرسیها، از ابتدای هفته جاری، یک برنامه عملیاتی جامع با رویکرد همافزایی نظارتی آغاز شده است. این رویکرد مستلزم همکاری تنگاتنگ نهادهای مختلف و اصناف است.
اجزای تیم مشترک نظارتی:
این تیمهای مشترک، با حضور همزمان کارشناسان بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی، نمایندگان اتاق اصناف، بازرسان اداره صمت (صنعت، معدن و تجارت) برای بررسی مستندات قیمتگذاری و مجوزها، و مأموران سازمان تعزیرات حکومتی برای برخورد سریع قضایی تشکیل شدهاند.
این همافزایی نظارتی، حوزه وسیعی از زنجیره تأمین را تحت پوشش قرار میدهد:
• فروشگاههای زنجیرهای بزرگ: کنترل نحوه انبارش و مدیریت موجودی.
• آجیلفروشیها و خشکهباریها: تمرکز بر سلامت مغزها، شستشوی صحیح، و عدم استفاده از مواد رنگی غیرمجاز.
• مراکز توزیع تنقلات و شکلات: بررسی مجوزهای ساخت و استانداردهای بستهبندی.
• قنادیها و شیرینیفروشیها: نظارت ویژه بر مواد اولیه مانند روغن، شکر و تخم مرغ، و همچنین رعایت زنجیره سرد برای نگهداری خامه و فرآوردههای لبنی.
سیاست عدم تسامح در قبال تخلفات:
رئیس مرکز بهداشت نیشابور در سخنان خود هشداری جدی صادر کرد: به هیچ عنوان سلامت مردم معاملهپذیر نیست. ایشان تأکید نمودند که در صورت مشاهده هرگونه تخلف که سلامت عمومی را به خطر اندازد، سیاست دانشگاه، سیاست برخورد قاطع و بازدارنده خواهد بود.
مراحل برخورد قانونی:
1. مشاهده تخلف: شناسایی مواردی نظیر عرضه مواد فاسد، تاریخ گذشته، وجود آلودگیهای مشهود (مانند کپک یا وجود حشرات)، یا رعایت نکردن اصول بهداشتی پایه (مانند عدم وجود دستکش یا پوشش مناسب).
2. اخطاریه رسمی و پلمب موقت: در مراحل اولیه، اخطاریه رسمی صادر و در صورت نیاز، بخشی از مواد مشکوک یا مرکز متخلف به صورت موقت پلمب میشود تا تحقیقات تکمیلی صورت گیرد.
3. معرفی به مراجع قضایی: متصدی متخلف جهت رسیدگی عادلانه و بازدارنده به سازمان تعزیرات حکومتی یا مراجع قضایی معرفی خواهد شد.
4. ضبط و امحاء: کلیه محصولات غیرقابل مصرف، فاسد یا مشکوک، از چرخه مصرف خارج و تحت نظارت بهداشت محیط معدومسازی خواهند شد. در این زمینه، میزان مجاز آلایندهها (مانند حداقل حد مجاز فلزات سنگین در آجیل) به دقت رصد میشود.
توصیههای کلیدی برای تضمین سلامت یلدا
دانشگاه علوم پزشکی نیشابور بر این باور است که نقش شهروندان و متصدیان در این فرآیند نظارتی، مکمل اقدامات اجرایی است.
۱. توصیهها به متصدیان مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی
از کلیه متصدیان مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی شهر نیشابور قویاً درخواست میشود تا با رعایت کامل شیوهنامههای بهداشتی اعلامشده، مسئولیتپذیری اجتماعی خود را در قبال سلامت جامعه به منصه ظهور رسانند. این مسئولیت شامل موارد زیر است:
• جدول زمانبندی انبارش: اطمینان از گردش مناسب کالاها (First In, First Out - FIFO) برای جلوگیری از انباشت مواد تاریخ گذشته.
• کنترل کیفیت مواد اولیه: اطمینان از سلامت مواد اولیه دریافتی از تولیدکنندگان اصلی و نگهداری آنها در شرایط کنترلشده دمایی.
• نظافت دورهای تأسیسات: انجام شستشو و ضدعفونی عمیق سردخانهها و محل فروش پیش از افزایش حجم عرضه.
• شفافیت قیمت و اطلاعات: ارائه قیمتهای شفاف و درج اطلاعات لازم در مورد منشأ و تاریخ تولید محصولات فله.
۲. توصیهها به شهروندان گرامی (مصرفکنندگان هوشمند)
شهروندان، خط مقدم دفاع از سلامت خانواده خود در برابر محصولات نامطمئن هستند. تقاضا میشود در هنگام خرید برای شب یلدا نکات زیر را مد نظر قرار دهند:
• بازرسی بصری: از خرید میوهها، مغزها و آجیلهایی که تغییر رنگ غیرطبیعی دادهاند (به ویژه مغز پسته یا بادام با رنگ سبز خیلی تند) یا دارای بوی تند و زننده هستند، خودداری کنید.
• توجه به بستهبندی: برای محصولاتی که به صورت بستهبندی استاندارد عرضه میشوند، به مهر و موم بودن بسته، تاریخ تولید و انقضا توجه ویژه داشته باشید.
توزیع اقلام: در صورت خرید اقلام فله (مانند خشکبار)، صرفاً از فروشگاههایی خرید نمایید که محیط کسب و کار آنها بهداشتی و منظم به نظر میرسد.
گزارشدهی تخلفات:
شهروندان گرامی، در صورت مشاهده هرگونه مورد مشکوک به تخلفات بهداشتی (مانند فروش مواد فاسد، نگهداری نامناسب، یا رفتار غیربهداشتی کارکنان)، بلافاصله مراتب را از طریق سامانه گزارشات مردمی ۱۹۰ که به صورت شبانهروزی آماده پاسخگویی است، به اطلاع بازرسان بهداشت محیط برسانند. گزارش سریع شما میتواند از شیوع یک مشکل بهداشتی گسترده جلوگیری نماید.
تداوم نظارتهای فشرده و اقدامات پیشگیرانه دانشگاه علوم پزشکی نیشابور، که با همکاری تنگاتنگ سایر نهادهای نظارتی و مشارکت فعال شهروندان همراه است، ضامن تجربه یک شب یلدای شاد، سالم و بهیادماندنی برای همه خانوادههای نیشابوری خواهد بود. سلامت، زیربنای تمامی جشنها و آیینهای ماست و حفظ آن، اولویت اصلی معاونت بهداشت دانشگاه است.