رییس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشتی به مناسبت هفته ملی ترویج تغذیه با شیر مادر از مزایای تغذیه با شیر مادر گفت.
مهندس مریم کلاهدوز بیان کرد: شیر مادر فقط یک ماده غذایی ساده نیست، بلکه یک ساختار بیولوژیکی پویا، زنده و بینظیر است که متناسب با نیازهای در حال تغییر نوزاد تغییر میکند. از نظر بیوشیمیایی و ایمونولوژیک، هیچ شیر خشک یا جایگزینی نمیتواند به طور کامل خواص شیر مادر را شبیهسازی کند.
مهندس کلاهدوز به بیان جنبه های مختلف مزایای تغذیه ای و سلامتی شیر مادر پرداخت:
۱. ترکیب بینظیر و متوازن درشتمغذیها و پروتئینهای زودهضم و باکیفیت: بخش عمده پروتئین شیر مادر از نوع وی (Whey) است که بسیار نرم و سهلالهضم است و در معده نوزاد لختههای نرم ایجاد میکند (برخلاف شیر گاو که کازئین بالایی دارد و سنگین است).حاوی اسیدهای آمینه ضروری مانند تائورین است که برای تکامل مغز و شبکیه چشم نوزاد حیاتی است.حاوی لاکتوفرین است که با اتصال به آهن، مانع رشد باکتریهای مضر در روده نوزاد میشود. چربیهای ضروری و اسیدهای چرب بلند زنجیره (LCPUFAs):حدود ۵۰ درصد از کالری شیر مادر از چربی تأمین میشود.سرشار از DHA (دوکوزاهگزانوئیک اسید) و ARA (آراشیدونیک اسید) است که برای رشد بهینه مغز، سیستم عصبی و بینایی نوزاد کلیدی هستند.حاوی آنزیم لیپاز است که به تجزیه و جذب سریعتر و راحتتر چربیها در دستگاه گوارش نابالغ نوزاد کمک میکند.کربوهیدرات اصلی (لاکتوز والیگوساکاریدها):لاکتوز قند اصلی شیر مادر است که انرژی لازم برای مغز را تأمین کرده و به جذب کلسیم کمک میکند.الیگوساکاریدهای شیر مادر (HMOs): این کربوهیدراتها توسط نوزاد هضم نمیشوند، بلکه به عنوان پریبیوتیک عمل کرده و غذای باکتریهای مفید روده (مانند بیفیدوباکترها) میشوند. این امر به شکلگیری یک میکروبیوم قوی و سالم در روده کمک میکند.
۲. فراهمی زیستی (Bioavailability) بسیار بالای ریزمغذیهاشاید مقدار برخی مواد معدنی در شیر مادر کمتر از شیر خشک به نظر برسد، اما جذب (فراهمی زیستی) آنها فوقالعاده بالا است.آهن: اگرچه مقدار آهن شیر مادر کم است، اما حدود ۵۰ درصد آن جذب بدن نوزاد میشود (در مقایسه با جذب تنها ۴ تا ۱۰ درصدی آهن موجود در شیر خشک). این امر نوزاد سالم و ترم (کامل) را تا حدود ۶ ماهگی از مصرف مکمل آهن بینیاز میکند.کلسیم و روی: نسبت کلسیم به فسفر در شیر مادر به گونهای طراحی شده که بیشترین میزان جذب کلسیم برای استخوانسازی رخ دهد. روی (زینک) موجود در شیر مادر نیز جذب بسیار بالایی دارد.
۳. محافظت ایمونولوژیک (سیستم ایمنی فعال)شیر مادر حاوی فاکتورهای زنده ایمنی است که مستقیماً از نوزاد در برابر عفونتها محافظت میکنند
۴. پویایی و انطباقپذیری (Dynamic Bio-fluid)ترکیب شیر مادر ثابت نیست و به طور شگفتانگیزی تغییر میکند:تغییر در طول یک وعده: شیر ابتدایی (Foremilk) رقیقتر و سرشار از آب و لاکتوز است تا عطش نوزاد را برطرف کند. شیر انتخایی (Hindmilk) که در اواخر مکیدن ترشح میشود، غنی از چربی و کالری است تا حس سیری ایجاد کند و انرژی مورد نیاز برای رشد را تأمین کند.تغییر با سن نوزاد: ترکیب شیر مادر همگام با رشد نوزاد از روز اول، ماه اول تا بعد از شش ماهگی تغییر میکند تا دقیقاً نیازهای رشدی آن دوره را پوشش دهد.پاسخ به بیماری: اگر نوزاد یا مادر بیمار شوند، بدن مادر بلافاصله آنتیبادیهای اختصاصی علیه آن بیماری را تولید کرده و از طریق شیر به نوزاد منتقل میکند.
۵. پیشگیری از بیماریهای مزمن در آینده شواهد علمی قوی نشان میدهند تغذیه با شیر مادر ریسک ابتلا به بیماریهای زیر را در سنین بالاتر کاهش میدهد:دیابت: خطر ابتلا به دیابت نوع ۱ و نوع ۲ در کودکانی که با شیر مادر تغذیه شدهاند، به طور معناداری کمتر است.چاقی و اضافه وزن: شیر مادر به تنظیم بهتر هورمونهای اشتها (مانند لپتین و آدیپونکتین) کمک کرده و مکانیزمهای خودتنظیمی دریافت کالری را در نوزاد تقویت میکند.آسم و آلرژی: فاکتورهای محافظتی شیر مادر از بروز حساسیتهای پوستی و تنفسی پیشگیری میکنند.بیماریهای گوارشی: کاهش چشمگیر خطر ابتلا به اسهال و انتروکولیت نکروزان (NEC) در نوزادان نارس.